Ana sayfa » Genel, Sanat, Yeni Konular

Estetik Değerlerin Oluşumu

Gönderen kişi | 18 Nisan 2020 – 12:19

Estetik Değerlerin Oluşumu

Estetik kelimesinin kökeni Yunanca Aisthesis, duymak ve algılamak anlamındadır. Estetik kelimesi 18.yy’ a kadar günümüzdeki anlamıyla kullanılmamıştır. İlk defa 1750’li yıllarda Alman filozof Baumgarten tarafından bir bilim olarak nitelendirilmeye başlanmıştır.

Estetik alanıyla ilgili üç farklı yaklaşım vardır.

  1. Bağımsız bir bilim olarak estetik
  2. Felsefi disiplin olarak estetik
  3. Başka bilimlerin uygulama alanı olarak estetik.

Bu üç yaklaşımda  da estetiğin konusu içinde temel kavram ‘’güzel’’ dir ve güzel olanı sorgular. Theodor Lipps’ e göre;

‘’Herhangi bir nesnenin güzel diye nitelendirilmesi, gerçekte o nesnenin güzel olmasından kaynaklanmaz. Onu güzel yapan şey nitelendirmeyi yapan kişinin duygularıdır ve o kişiye ait bir nitelendirmedir. Bir başka kişi o nesneyi güzel bulmayabilir. O halde güzeli asıl belirleyen insandır.’’

Tarihsel süreçte estetik için birçok görüş ortaya konulmuştur. Bazı filozofların düşüncelerine değinelim. Platon’ un içinde bulunduğumuz duyular dünyası ve gerçek dünya idealar dünyası olarak iki dünyası vardır. Platon sanata karşı olumlu bir tavır takınmamaktadır. Sanatın taklidin taklidi olduğunu düşünür. Bu düşüncesi idealar metafiziğine dayanır. O dönemde Sokrates’ in etkisinde mutlak güzeli aramaktadır. Mutlak güzele ulaşmanın ölümsüzlüğe ve tanrısal güzelliğe ulaşmak olduğunu düşünür. Aristo’ya göre dünyadaki her şey gerçektir. Aristo felsefesi dinamiktir. Aristo güzel kavramı üzerinde çok durmamıştır; Ona göre güzel, oran- orantı, matematiksel olarak belirlenen bir kavramdır. Güzelin temel formları düzendir, sınırlılıktır. Kant’ a göre ise estetik, ne salt bilimsellikten ne de salt ahlakla ilgilidir. Sanatın yargıya dayandığını savunur; insandaki zevk ve acı yetisiyle ilgilidir, der. Güzel yargısında bulunmanın temel koşulu ‘’hiçbir karşılık gözetmemektir.’’ Hegel ise ‘’Mutlak güzelin duygusal belirlenişidir.’’ Sanatın doğanın yansıması ya da taklidi olmadığını savunur.

Gelelim bireyde estetik nasıl ortaya çıkara…

Kişinin içinde bulunduğu sosyo-ekonomik- kültürel değerler gelişiminin tüm yönlerini etkilemektedir. İnsan, çevresindeki olay ve olguları kavrayabilen, ilişkiler kurabilen, seçici davranan bilinçli bir varlıktır. Toplumsal bir varlık olarak da maddi-manevi, kültürel, sosyal ve psikolojik değerlerini geliştirir. Kişilik özellikleri değer yargılarını da ortaya çıkarır. Bu yargılarımız, bilgisel tavır, maddi-pratik tavır ve estetik olarak kendini gösterir.  Bilgisel tavır(entelektüel tavır) bir nesneye karşı ne, nerede, kim, ne zaman sorularına cevap bulmaya yönelik tavırdır. Maddi-pratik tavır ise maddiyat yönüyle ve sahiplenme duygusunu esas olarak alır.  Estetik tavır, sadece haz almaya yönelik ve başka bir amacı olmayan, duyularımız sonucunda ortaya çıkan tavırdır. Estetik tavır ise kişiden kişiye değişir.  Bireyde bu tavırlar tek başlarına yer almaz tabii ki. Sözü geçen tavırlar duyulur algı ve duyusal algının oluşumunu sağlar. Bu iki algının birlikte çalışması bütünsel kavrama yani estetik algı ortaya çıkar. Estetik değerler, süjenin ilişki içinde olduğu objeye yüklediği estetik değerlerdir. Estetik değer deyince ilk akla gelen güzel kavramıdır. Metafizik felsefede güzel, mutlak güzel olarak varlığın doğruluğudur. Güzellik ve doğruluk aynı şeydir. Bilgisel, mantıksal felsefe açısından bakıldığında, güzel değerini veren süjedir. Bu sadece hoşlanmak ve hoşlanmamak ile ilgilidir. Kavrama dayanmaz. Çünkü doğruluk kavramla ilgilidir.

Günümüzde hala estetik yargıların öznel ve nesnel yönü tartışılmaktadır. Fakat estetik yargılar, ‘’ zevk meselesi’’ diyerek geçiştirilecek türden yargılar değildir.

Nazlı Işık

Tags: , , , , , , , , , , , , , , ,

Bir yorum yazın

Add your comment below. You can also subscribe to these comments via RSS

Aklınızdan geçenleri söyleyin...

You can use these tags:

<a href="" title=""> <abbr title=""> <acronym title=""> <b> <blockquote cite=""> <cite> <code> <del datetime=""> <em> <i> <q cite=""> <s> <strike> <strong> 

This is a Gravatar-enabled weblog. To get your own globally-recognized-avatar, please register at Gravatar

This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.